İstihdam teşvikinde 301,3 milyar lira: sonuçlar izlenmeli
Gün boyu başka gelişmeler öne çıkarken, yılın ilk sekiz ayında sigorta primi teşviklerine ayrılan 301,3 milyar lira sıradan bir ekonomi haberi gibi geçiştirildi. Bu tutar, hem çok sayıda sigortalıyı ve işvereni ilgilendirdiği hem de kamu kaynağının nasıl sonuç verdiği sorusunu doğurduğu için yakından izlenmeli.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın açıkladığı rakama göre, 2026’nın ocak-ağustos döneminde 15 ayrı sigorta primi teşvik, destek ve indirim uygulaması kapsamında toplam 301 milyar 325 milyon lira sağlandı. Bu, tek bir programa ya da dar bir kesime ilişkin bir kalem değil; sigortalıları ve işverenleri ilgilendiren, farklı uygulamaları kapsayan büyük bir toplam. Rakamın büyüklüğü, açıklamanın ardından yalnızca “ne kadar destek verildi?” sorusunun değil, “bu kaynak hangi uygulamalarla kimlere ulaştı?” sorusunun da sorulmasını gerektiriyor.
Açıklamada öne çıkan kalemlerden biri, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarında işveren hissesinden yapılan 2 puanlık indirim; imalat sektöründe bu oran 5 puan olarak belirtiliyor. Bu kapsamda aylık ortalama 11 milyon sigortalı için 161,9 milyar lira teşvik sağlandığı bildirildi. Bu sayı, uygulamanın ölçeğini gösteriyor; ancak tek başına, teşvikin istihdamı ne ölçüde artırdığını ya da mevcut işleri korumaya ne kadar katkı sunduğunu açıklamıyor.
Diğer kalemlerde de dikkat çekici tutarlar var. Yatırımlarda devlet yardımları kapsamındaki teşviklerle aylık ortalama 385 bin sigortalı için 26,2 milyar lira ayrıldığı, gençlerin, kadınların ve mesleki belge sahibi kişilerin istihdamına yönelik prim teşvikinin ise aylık ortalama 390 bin sigortalı için 23,3 milyar liraya ulaştığı aktarıldı. Bunlar farklı amaç ve gruplara dönük uygulamalar; dolayısıyla toplam tutar kadar, kaynakların hangi ölçütlerle dağıtıldığı ve hedeflenen gruplara nasıl ulaştığı da önem taşıyor.
Bakan Işıkhan, teşvik ve indirimlerin işverenlerin ve sigortalıların yanında olduğunu, sürdürülebilir istihdama katkı sağladığını söyledi. Bu, uygulamaların gerekçesini ortaya koyuyor; fakat kamuoyunun değerlendirme yapabilmesi için gerekçeyle birlikte sonuçların da görülebilmesi gerekir. Açıklanan haberde kaç işin bu desteklerle kurulduğu ya da korunduğu, uygulamaların istihdam hedeflerine ne ölçüde ulaştığı belirtilmiyor.
Burada mesele, teşviklerin gerekli olup olmadığına dair peşin bir hüküm vermek değil. 301 milyar lirayı aşan bir toplamın 15 farklı uygulamaya dağıldığı bilgisi, tek başına kaynak kullanımının başarısını kanıtlamaz; aynı şekilde, bu rakam kendi başına başarısızlık anlamına da gelmez. Değerlendirme için uygulama bazında ne kadar kaynak aktarıldığının, hangi şartlarla yararlanıldığının ve açıklanan hedeflerle gerçekleşen sonuçların birlikte izlenebilmesi gerekir.
Bu nedenle önümüzdeki dönemde takip edilmesi gereken, yalnızca teşvik toplamının artıp artmadığı değil, her bir kalemin ne sağladığıdır. Özellikle aylık ortalama 11 milyon sigortalıyı kapsadığı açıklanan indirim ile gençlerin ve kadınların istihdamına dönük desteklerin sonuçları ayrı ayrı görünür olmalı. Kamu kaynağının büyüklüğü, şeffaf ve karşılaştırılabilir bir sonuç takibini de gerekli kılıyor; aksi halde 301,3 milyar liralık rakam, etkisi ölçülemeyen bir toplam olarak kalır.
Bu köşe, Yakın Takip yazı işlerinin gün içinde yayımlanan haberlere dayanan değerlendirmesidir; haberlerde yer almayan bilgi içermez.

