Atatürk ve İnönü’nün son dönem yazışmaları anlatıldı

Alev Coşkun, 10 Kasım 2026’da Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan köşe yazısında Mustafa Kemal Atatürk ile İsmet İnönü’nün son dönemlerindeki mektuplaşmaları ele aldı. Yazıda, iki isim arasındaki ilişkiye dair tarihsel gelişmeler ve mektuplardan aktarılan ifadeler yer aldı.

Atatürk ile İnönü’nün ilişkisi, 1916’da Çanakkale ve Diyarbakır’daki cephe günlerine uzanıyor. Albay İsmet Bey, Atatürk’ün komutasında kurmay başkanı ve daha sonra kolordu komutanı olarak görev yaptı; 1917’de Atatürk’ün hazırladığı sicil raporunda kendisinden memleket ve ordu adına büyük hizmetler beklendiği belirtildi.

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 23 Nisan 1920’de açılmasının ardından Atatürk, İsmet Bey’i Genelkurmay Başkanlığı için aday gösterdi. İnönü daha sonra Batı Cephesi Komutanlığı ve Lozan Barış Konferansı delegeler heyeti başkanlığı görevlerini üstlendi; Cumhuriyet’in ilanından sonra başbakan oldu. Falih Rıfkı Atay’ın Çankaya adlı eserinde, Atatürk’ün “Çocuklar, Çankaya’da rahat ediyorsam İsmet sayesindedir” dediği aktarılıyor.

İki liderin çalışma düzeni, 1937’de Gazi Çiftliği, Hatay meselesi, Nyon Konferansı ve İngiliz nişanı konularındaki görüş ayrılıkları nedeniyle kesintiye uğradı. İnönü 20 Eylül 1937’de bir buçuk aylık izne ayrıldı; Türk Tarih Kurumu Kurultayı sırasında Atatürk’e durumunu sorduğunda Atatürk, “Hayır, her şeyi unuttum; bildiğin gibi arkadaşım ve kardaşımsın” yanıtını verdi.

İnönü, 25 Ekim 1937’de başbakanlık ve CHP Genel Başkan Vekilliği görevlerinden ayrıldı. Atatürk, resmî yanıtında İnönü’nün devrimin başından beri yaptığı hizmetleri ve yeteneklerini takdirle anacağını bildirdi; 1938’in sonlarında İnönü’nün rahatsızlığını öğrenince de geçmiş olsun dileklerini iletti.